Nader bekeken: Yamaha Super Ténéré

Veertien jaar na het beëindigen van de productie van de XTZ750 Super Ténéré heeft Yamaha haar paradepaardje op allroad gebied een nieuw leven ingeblazen. Ongetwijfeld ingegeven door BMW’s R1200GS kreeg het ontwikkelingsteam van Yamaha carte blanche om de meest geavanceerde Adventure Travel motorfiets te ontwikkelen. Een op maat gemaakte motorfiets voor transcontinentale expedities met hoge mate van comfort, betrouwbaarheid en opwinding, die moeiteloos elk mogelijk terrein zou moeten kunnen nemen. Yamaha ontwikkelde de XT1200Z Super Ténéré.

Tekst: Ed Smits
Fotografie: Yamaha

Off road avontuur

Vanaf het begin van de ontwikkeling van de Super Ténéré had het ontwerpteam een aantal doelen voor ogen. De nieuwe allroad moest een compleet nieuwe machine worden, voorzien van cardanaandrijving. Een grote cilinderinhoud was ook een vereiste om veel koppel bij lage toeren en een dynamisch karakter te realiseren dat de fiets onder een brede range aan omstandigheden gemakkelijk te rijden moest maken. Qua stuureigenschappen moest hij, ondanks het forse gewicht wat inherent is aan dit soort motorfietsen, erg licht en gemakkelijk te sturen zijn, met een perfecte balans bij lage snelheden en snel en precies sturen op een bochtige bergweg.

Uiteraard stonden ook een hoge mate van comfort, weersbescherming en geschiktheid voor lange afstanden met passagiers en bagage hoog op de agenda van de heren engineers, en moest de motor voorzien zijn van de laatste snufjes op technologisch gebied. Dit om de veiligheid van de rijder de verhogen, zonder hierbij de volledige controle over te nemen van de meer ervaren motorrijder. De nieuw Super Ténéré moest volgens de heren bij Yamaha de ultieme motor worden voor motorrijders op zoek naar offroad avontuur, lange afstanden, bochtenvreters en dagelijkse forenzen.

Vanuit dat perspectief werd door het ontwikkelingsteam hard gewerkt het Super Ténéré concept, waarbij door de ontwerpers en engineers de vorige eeuw zeer succesvolle Parijs-Dakar machine weer uit de kast werd gehaald. De Super Ténéré is volgens Yamaha een doe-alles machine, gebouwd om buiten de platgetreden paden te gaan rijden. Spaakwielen, een grote grondspeling en carterbescherming zijn hierin dan ook onontbeerlijk. Het hele ontwerp was erop gericht de massa zo centraal mogelijk te houden voor een perfecte balans en licht en snel sturen op snelheid. Om de veiligheid naar een hoger niveau te tillen werd daarbij een nieuw ABS systeem ontwikkeld, door Yamaha het Unified Brake System gedoopt, en kreeg de motor een instelbaar motormanagement en instelbare Traction Control.

1199cc paralleltwin

Kloppend hart van de Super Ténéré is een 1199cc paralleltwin, die – net als de TRX en TDM – is voorzien van een 270º krukas, waarbij de ontstekingsinterval bij het 270º en 450º punt is. Om het effect van de inertiële koppel van de twee gesmede zuigers te elimineren zijn de kruktappen van beide cilinders ten opzichte van elkaar 90º verzet. Ofwel, om de motor zich als een normale V-Twin te laten gedragen, waarbij het koppel aan het achterwiel virtueel overeenkomt met het in de cilinder geproduceerde koppel. Wat zich in rijtermen moet vertalen in een direct gevoel tussen gashandle en het achterwiel. De 1199cc tweecilinder met een boring/slag van 98 x 79,5mm, kreeg dubbele bovenliggende nokkenassen met vier kleppen per cilinder, benzine-injectie en dubbele bougies, goed voor een vermogen van 110 Pk bij 7.250 toeren en een koppel van 114 Nm bij 6.000 toeren per minuut.

Om de trillingen tot een minimum te reduceren is de motor voorzien van een dubbele balansas, waarbij de voorste tevens de olie- en waterpomp aandrijft. Net als de TDM en TRX is ook het motorblok van deze Super Ténéré van het type dry sump, waarbij de olietank in de carters werd gemonteerd om het geheel zo compact mogelijk te houden en de motor lager in het frame te kunnen monteren. Goed voor het betere stuurwerk, terwijl de grondspeling met 205 mm toch op behoorlijk niveau kon blijven. Het 2-1-2 uitlaatsysteem is voorzien van honingraat type katalysator die in de collector achter de twee uitlaatbochten werd geplaatst, waarbij twee zuurstof censoren de mate van onvolledige verbranding voor elke cilinder in de uitlaat meten en direct terugkoppelen aan de ECU module.

Uiteraard mocht ook Yamaha’s YCC-T niet ontbreken, en werd het systeem zelfs uitgebreid met Traction Control. Gasgeven gaat dus niet direct, maar via een servomotor die door de ECU wordt aangestuurd. Bij het YCC-T systeem wordt elke fractie van een seconde, elke 1/1000 seconde om precies te zijn, de stand van de gashandle gemeten, waarna het systeem supersnel de mate en snelheid van openen van de gasklep berekent en daarmee het volume van het ingaand lucht/benzine mengsel bepaalt. Daarnaast werd het YCC-T systeem voor het eerst in Yamaha’s geschiedenis uitgebreid met Traction Control, gebaseerd op de technologische ontwikkeling van Yamaha’s eigen YZF-M1 MotoGP machine. Net als bij de GP racer meet de Traction Control module snelheid van voor- en achterwiel om te bepalen wanneer het achterwiel grip gaat verliezen, om vervolgens het ontstekingstijdstip, de benzine-injectie en het YCC-T systeem aan te passen om grip te optimaliseren.

De Traction Control is, net als bijvoorbeeld Ducati’s 1198S, instelbaar, zei het slechts in drie standen: TCS1, TCS2 en Off. TCS1 is de standaard setting die zal ingrijpen zodra het achterwiel begint te spinnen. Bij TCS2 zal het systeem in mindere mate ingrijpen, waardoor de ervaren motorrijder de mogelijkheid heeft het achterwiel te laten glijden tijdens offroad ritten, terwijl in ‘Off’ stand het systeem zelfs volledig kan worden uitgeschakeld. In aanvulling op het Traction Control is de Super Ténéré tevens voorzien van een twee standen Yamaha D-Mode, waarbij kan worden gekozen tussen S (Sport) voor een directe gasrespons bij het snellere stuurwerk en het meer relaxte T (Touring) voor een meer vriendelijkere vermogensafgifte.

Voor 2010 is de Super Tenere als Special Edition standaard al van de nodige accessoires voorzien, maar voor diegenen die dat niet genoeg is heeft Yamaha al een uitbebreide catalogus samengesteld.

Chassis

Voor de nieuwe Super Ténéré koos Yamaha ervoor een ‘ouderwets’ stalen buisframe te ontwikkelen in plaats van een technisch meer hoogstaand Aluminium. Als reden hiervoor gaf Yamaha aan dat dit bij zware motorfietsen als de Super Ténéré beter

geschikt is voor het ruwere werk waaraan de fiets kan worden blootgesteld. Het stalen frame werd aan voorzijde voorzien van een volledig instelbare 43mm upside down voorvork, terwijl een in veervoorspanning en uitgaande demping instelbare monoshock (met handige handbediende stelknoppen) het achterwiel op z’n plek moet weten te houden. De voor verbeterde tractie lange achterbrug werd – in tegenstelling tot het frame – wel uit aluminium vervaardigd. Om de lengte van de achterbrug het flitsende stuurgedrag niet nadelig te laten beïnvloeden werd de motor zo compact mogelijk gebouwd om de wielbasis met 1.540 mm (21mm langer dan BMW’s R1200GS, maar dat even terzijde) zo kort mogelijk te houden. Zo werd de radiateur naar de zijkant verplaatst om ruimte achter de voorkant te besparen. Ook elektrische componenten en de accu werden naar de zijkant van de machine verplaatst. De aërodynamische voorpartij moet daarbij voor distributie van de luchtstromen zorgdragen, waarbij warme lucht langs de zijkant moet wegstromen zonder daarbij de rijder nadelig te beïnvloeden.

Om de motor vooral onderhoudsvriendelijk te maken koos Yamaha, net als BMW bij haar R1200S, voor cardanaandrijving, waarbij werd gekozen voor hypoid aandrijving om afmeting en (onafgeveerd) gewicht van het geheel zo klein mogelijk te houden. In tegenstelling tot de BMW heeft Yamaha de Super Ténéré standaard op spaakwielen gezet, met een 110/80 19” voorwiel en 150/70 17” achterwiel, qua maatvoering wel identiek aan die Duitse ‘Reise Enduro’. Het dubbelrails spaaksysteem maakt het mogelijk de spaken te spannen voor maximale offroad schokbestendigheid of stijfheid die juist bij onroad sturen nodig is. Standaard is de Super Ténéré verder voorzien van geïntegreerde valbeugels en carterbeschermplaat, en werd het achterframe versterkt om de spanningen die offroad rijden met grote koffers met zich mee brengt beter op te kunnen vangen.

Dat de motor niet alleen de offroad fanaat, maar ook de onroad motorrijder die graag lange afstanden wil rijden moet kunnen bedienen is de fiets voorzien van een zondermeer forse 23 liter benzinetank. Ook kreeg de motor een in hoogte instelbaar zadel (845-870 mm) en is ook het windscherm in hoogte in te stellen. Een uitgebreid digitaal display met analoge toerenteller en een scala aan controlelampjes moet de rijder van voldoende informatie voorzien. Een standaard 12-volt aansluiting in de cockpit zal een opluchting zijn voor de Garmin en TomTom fans, die nu eenvoudig hun systeem kunnen inpluggen.

Unified Brake System

De Super Ténéré is volgens Yamaha uitgerust met het meest geavanceerde ABS  remsysteem ooit door Yamaha ontwikkeld. Primair doel van het ABS systeem is uiteraard voorkomen dat voor- of achterwiel gaan blokkeren, maar Yamaha’s UBS systeem is intelligenter.
Door constant de snelheid, mate van vertragen en wielslip in verhouding met de wielsnelheid te meten wordt bepaald of één of beide wielen dreigen te gaan blokkeren. Als de ABS computer constateert dat een wiel dreigt te blokkeren zal het een signaal sturen naar de hydraulische unit die de rempomp bedient om de remdruk iets te verlagen om blokkeren te voorkomen. Min of meer hetzelfde systeem als Honda vorig jaar introduceerde op haar CBR600RR en CBR1000RR supersport motoren.

Het UBS is ontworpen om remkracht tussen voor- en achterwiel te verdelen als alleen de voorrem wordt gebruikt. Hetgeen bijvoorbeeld bij staand offroad rijden het geval kan zijn, omdat de achterrem dan niet eenvoudig te bedienen is. Op basis van snelheid, remdruk en gewicht bepaalt de computer hoeveel remkracht via de hydraulische unit aan het achterwiel moet worden doorgegeven. Bij gebruik van de achterrem (als de achterrem eerder dan de voorrem wordt gebruikt) zal het UBS systeem voor dat doel worden uitgeschakeld, dit om de rijder maximale controle te geven.

De Super Ténéré zal dit jaar in Europa zijn debuut maken en vanaf maart 2010 via Internet te reserveren zijn. Het model wordt als Special Edition gelanceerd en is daarbij voorzien van aluminium zijkoffers (incl. montagesteunen), een ‘not for public road use’ koplamp protector, een aluminium carterbeschermplaat en een unieke ‘First Edition’ sticker op de kuip.

Naast Yamaha blauw zal de Super Tenere ook leverbaar worden in deze grijze kleurstelling

De motor zal naar verwachting begin mei aan de dealers worden uitgeleverd en gaat in Nederland € 16.999,- kosten. Da's inclusief alle 'Special Edition' accessoires.

Technische gegevens